पर्सा । मधेसको मौलिक लोकसंस्कृति र परम्पराको पहिचानका रूपमा रहेको झिझिया नाच पछिल्लो समय ओझेलमा पर्दै गएको चिन्ता व्यक्त हुन थालेको छ। पुस्तौँदेखि दसैँको अवसरमा मनाइँदै आएको यस परम्पराको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा समयमै ध्यान नदिने हो भने भावी पुस्ताले झिझियाको मौलिक स्वरूप र सांस्कृतिक महत्त्व बिर्सन सक्ने जोखिम देखिएको छ।
पर्साको पर्सागढी नगरपालिका–६ मा झिझिया खेल्दै गरेका बालबालिकाको तस्बिरले मधेसको यो सांस्कृतिक परम्परा नयाँ पुस्तासम्म पुर्याउने सम्भावना अझै जीवित रहेको देखाउँछ। बालबालिकाको सहभागिताले झिझिया केवल विगतको सम्झना नभई संरक्षण गर्न सके भविष्यसम्म निरन्तरता दिन सकिने जीवित संस्कृति भएको सन्देश दिन्छ।
झिझिया मधेस, विशेषगरी मिथिला क्षेत्रको मौलिक लोकपरम्परासँग जोडिएको सांस्कृतिक अभ्यास हो। दसैँको समयमा महिलाहरू तथा किशोरीहरू समूहमा झिझिया नाच्ने परम्परा छ। प्वाल पारिएको माटोको घैँटोमा बत्ती वा आगो राखेर टाउकोमा सन्तुलन मिलाउँदै परम्परागत गीत र लयमा नाच्ने यसको विशिष्ट शैली हो। यस परम्परालाई धार्मिक आस्था, लोकविश्वास र सामूहिक सांस्कृतिक जीवनसँग जोडेर हेरिन्छ।
किन कमजोर हुँदै छ झिझिया परम्परारु
परम्परागत लोकगीत, स्थानीय भाका, सामूहिक नाचगान र मौखिक संस्कृतिको पुस्तान्तरण कमजोर हुँदै जाँदा झिझियाजस्ता मौलिक अभ्यास प्रभावित हुन सक्छन्। आधुनिक मनोरञ्जनका माध्यमप्रतिको बढ्दो आकर्षण, परम्परागत गीत र नृत्य सिकाउने अवसरको कमी तथा स्थानीय स्तरमा पर्याप्त सांस्कृतिक कार्यक्रम नहुनु यस प्रकारका परम्पराका लागि चुनौती बन्न सक्छन्।
यद्यपि पर्सागढी नगरपालिका–६ मा झिझिया परम्पराको सहभागिता र निरन्तरताको वास्तविक अवस्था बुझ्न स्थानीय बालबालिका, अभिभावक, ज्येष्ठ नागरिक तथा संस्कृतिसम्बन्धी जानकारसँग थप छलफल आवश्यक छ।
संरक्षणका लागि स्थानीय तहदेखि विद्यालयसम्म पहल आवश्यक
झिझिया परम्परालाई जोगाउन भाषण र औपचारिक कार्यक्रम मात्र पर्याप्त हुँदैन। यसलाई बालबालिका र युवाको दैनिक सांस्कृतिक अभ्याससँग जोड्नु आवश्यक छ।
१. विद्यालयमा सांस्कृतिक शिक्षास् स्थानीय विद्यालयमा झिझियाको इतिहास, गीत, नृत्य र सांस्कृतिक महत्त्वबारे जानकारी दिने तथा अभ्यास गराउने कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सकिन्छ।
२. स्थानीय स्तरमा झिझिया महोत्सवस् पर्सागढी नगरपालिका र वडा कार्यालयले दसैँको समयमा झिझिया प्रतियोगिता, सांस्कृतिक प्रदर्शन तथा लोकगीत कार्यक्रम आयोजना गर्न सक्छन्।
३. ज्येष्ठ पुस्ताबाट ज्ञान हस्तान्तरणस् झिझिया नाचका पुराना जानकार, कलाकार तथा ज्येष्ठ महिलाबाट गीत, लय र परम्परागत विधि सिक्ने वातावरण बनाउनुपर्छ।
४. डिजिटल माध्यमबाट अभिलेखीकरणस् झिझियाका मौलिक गीत, नाच, भेषभूषा र परम्परागत विधिलाई भिडियो तथा वृत्तचित्रका रूपमा अभिलेख राख्न सकिन्छ। स्थानीय सञ्चारमाध्यम र सामाजिक सञ्जालमार्फत ती सामग्री नयाँ पुस्तासम्म पुर्याउन सकिन्छ।
५. कलाकारलाई प्रोत्साहनस् झिझिया संरक्षणमा योगदान पुर्याउने समूह, कलाकार र बालबालिकालाई स्थानीय तहले सम्मान तथा आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउन सक्छ।
संस्कृति जोगाउनु भनेको पहिचान जोगाउनु हो
मधेसको संस्कृति केवल पर्व र उत्सवमा सीमित छैन। यसले यहाँको इतिहास, सामाजिक सम्बन्ध, लोकविश्वास र पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको जीवनशैली बोकेको हुन्छ। झिझियाजस्ता परम्परा कमजोर हुँदै जानु भनेको मनोरञ्जनको एउटा माध्यम हराउनु मात्र नभई स्थानीय सांस्कृतिक पहिचानको एउटा महत्त्वपूर्ण अंश कमजोर हुनु पनि हो।
पर्सागढी नगरपालिका–६ का बालबालिकाले झिझिया खेलिरहेको दृश्यले यो परम्परा संरक्षण गर्न सकिने आशा जगाउँछ। अब आवश्यक छ—अभिभावकले बालबालिकालाई सिकाउने, विद्यालयले अवसर दिने, स्थानीय सरकारले संरक्षणका कार्यक्रम ल्याउने र सञ्चारमाध्यमले यसको महत्त्व उजागर गर्ने साझा प्रयास।
झिझिया संरक्षण कुनै एक व्यक्ति वा संस्थाको मात्रै जिम्मेवारी होइन। यो मधेसको मौलिक संस्कृति र पहिचानलाई भावी पुस्तासम्म पुर्याउने सामूहिक दायित्व हो। समयमै पहल गर्न सके झिझिया विगतको सम्झनामा मात्र सीमित नभई आगामी पुस्ताको सांस्कृतिक जीवनको हिस्सा बन्न सक्छ।
-1789626905.jpeg)
